محفوظ و پايدار مانده‌اند و تاريخ از اين گونه جوامع بسيار نشان مىدهد ، و چيز نو ظهورى نيست ، گر چه بسيارى از ماها در اثر از حد گذشتن تبليغات ملل غرب خيال مىكنند كه اسم آزادى را غربيها در دهنها انداخته و معنايش را هم همانها اختراع و ابتكار كرده و توانسته‌اند آزادى على الاطلاق را حفظ كنند . به هر حال پيكره يك اجتماع مانند يك بدن است ، همانطورى كه قواى طبيعى روحى و جسمى يك فرد يكديگر را محدود داشته و بعضى از قوا بخاطر بعضى ديگر از كار دست مىكشد ، مثلا قوه باصره كه منشا ديدن هر چيز قابل رؤيتى است وقتى لامسه چشم و يا قواى فكرى خسته و مانده شوند او نيز به منظور همراهى با همكارانش متوقف مىشود ، و قوه ذائقه كه از اعمال دستگاه گوارش از گرفتن لقمه و جويدن و فرو بردنش لذت مىبرد وقتى عضلات فك خسته و مانده شدند او نيز دست از اشتهاى خود بر مىدارد . همچنين اجتماع بشرى هم كه خود امرى است فطرى براى هيچ قومى دست نمىدهد مگر اينكه بعضى از افراد ، مقدارى از آزادى را كه مىخواهند در عمل و در تمتعات خود داشته باشند فداى ديگران كرده و به محدوديت تن در دهند . 10 - آزادى تا چه حدى محدود است ؟ : و اما آن مقدار محدوديتى كه اجتماع در آزادى افراد ايجاد مىكند و اطلاق فطرى آن را تقييد مىنمايد بر حسب اختلاف مجتمعات بشرى از جهت زيادى قوانين و رسومى كه در مجتمع دائر مىباشد و كمى آن قوانين و رسوم مختلف مىشود ، زيرا آن چيزى كه بعد از اجتماع در تقييد آزادىهاى فردى اثر به سزايى دارد همان قوانينى است كه در ميان مردم جارى مىشود ، هر قدر مواد اين قوانين بيشتر و مراقبت در اعمال مردم دقيقتر باشد معلوم است كه محروميت از آزادى و لاقيدى بيشتر خواهد بود ، چنان كه هر قدر مراقبت قوانين كمتر باشد آن محروميتها نيز كمتر خواهد بود . ليكن در عين حال آن مقدار محدوديت واجبى كه در هيچ اجتماعى از به كار بستن آن مفرى نيست و هيچ انسان اجتماعى نمىتواند آن را ناچيز بگيرد محدوديتى است كه حفظ وجود اجتماع و سنن دائر و قوانين جارى از نقض و انتقاض موقوف بر آن است . و لذا هيچ مجتمعى از مجتمعات بشرى را نخواهيد يافت كه داراى قوه دفاعىاى كه از نفوس و ذرارى آن مجتمع دفاع كند و ايشان را از نابودى و هلاكت حفظ نمايد نبوده باشد ، بلكه بهر اجتماعى كه نگاه كنيد خواهيد ديد كه زمامدارى امور آن اجتماع را تكفل نموده و با گستردن امنيت عمومى و بىرحمى در برابر متعدى و ظالم ، سنن جارى و عادات و رسوم مقدس جماعت را از انتقاض حفظ ميكرده ، اين شما و اين رسيدگى و مطالعه اوضاع جوامعى كه تاريخ اوضاع و احوال آنها را ضبط نموده ، خواهيد ديد كه